inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Sander Galjaard


Sander Galjaard
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Zijn we vergeten hoe het is als je wereld op zijn kop staat door dingen die volwassenen niet begrijpen?’ hetkind.org/?p=54825

Ongeveer 5 uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Krimp in het onderwijs. Het kind loopt boos weg. Komt hij weer terug?

21 februari 2014

Sander Galjaard

Op weg naar Hoogezand om eigen onderzoek over krimp in het onderwijs te presenteren, confronteert Sander Galjaard met de gevolgen van de demografische trek naar de grote steden. Een verlaten en met platen dichtgetimmerde basis-en middelbare school. Onkruid overwoekert het schoolplein. Graffiti-kunstwerken sieren de houten platen. Het is zo’n beeld dat je in Amerikaanse films verwacht. De situatie maakt een desolate indruk. Er is stilte, ingetogenheid en Galjaard zelf ervaart verborgen verdriet. ‘En als ik dat voel, dan moeten ook schoolleiders, leraren, ouders en kinderen dat voelen.’

krimppAanleiding voor mijn reis naar Hoogezand is de uitnodiging op een netwerkbijeenkomst van Planum. Samen met een collega geef ik een presentatie over ons (praktijkgerichte) onderzoek naar krimp voor schoolleiders en leerkrachten. Na de presentatie vervolgen we met een opstelling over onderwijs.

Voor degenen die een opstelling niet kennen: een opstelling is een visueel-ruimtelijke weergave van een systeem (bijv. een school). Een opstelling geeft diepgaande inzichten die weer nieuwe oplossingsrichtingen bieden.  Zelf werk werk ik al een aantal jaren met opstellingen en ervaar het als een krachtige methodiek, die blijvend resultaat oplevert. Om de gevolgen van krimp zichtbaar te maken en te zoeken naar nieuwe oplossingsrichtingen nodig ik een deelnemer uit een vraag rondom krimp in te brengen.

De vraag
In zijn opstelling wil de vragensteller kijken naar wat het besluit om de klassen te vergroten, met het schoolsysteem doet. Hij wil weten welke kansen er ontstaan dankzij krimp. De vraaginbrenger kiest ervoor om de actoren: leerling, de vertrekkende leerkracht, de blijvende leerkracht, de ouder, de schoolleider, het bestuur en uiteindelijk de inspectie/overheid op te stellen.

De opstelling
Als eerste worden de twee leerkrachten, de ouder en het kind in de ruimte neergezet door de vraaginbrenger. De ouder en de blijvende leerkracht kijken samen naar één kant, terwijl de vertrekkende leerkracht en het kind naar de andere kant kijken. Er lijkt geen contact en communicatie te zijn. Bij de laatste twee is er boosheid.
‘Het besluit’ wordt ingebracht in de opstelling (ook abstracte elementen kunnen worden opgesteld), maar  de andere actoren reageren nauwelijks op het besluit. Er is wel een reactie van ‘het kind’ en ‘de vertrekkende leerkracht’. Zij worden alleen maar bozer. Het kind wil zich nog meer afkeren van de school. Ik merk dat er kilte en verstilling optreedt in de opstelling.

‘De bestuurder’ en ‘de schoolleider’ worden gevraagd een plek te zoeken in de opstelling. De boosheid bij leerkrachten en het kind neemt toe. De schoolleider wil met iedereen contact, maar dat lukt niet. Er wordt tegen de schoolleider gezegd: ‘Doe dan wat!’ De schoolleider staat machteloos. Het kind gaat nu definitief weg en loopt letterlijk de ruimte uit. Niemand gaat het kind achterna. Uiteindelijk gaat ‘de vertrekkende leerkracht en gesprek met het kind. Hij besluit terug te komen, op aandringen van deze leerkracht.

Ook de komst van ‘de inspectie’ verandert niet veel. Het gaat ‘het kind’ weer te veel over andere dingen en gaat weer weg. Dit is een patroonherhaling. Nu gaat ‘de blijvende leerkracht’ met het kind praten. Het kind komt wéér terug. De druk op ‘de schoolleiding’ en ‘het bestuur’ nemen toe om iets met ‘het besluit’ te doen. Het bestuur twijfelt, maar blijft bij het besluit om de klassen te vergroten.

Systemische analyse
Ik heb in de opstelling verschillende emoties gezien, maar vooral van boosheid t.o.v. het systeem en de machteloosheid van bestuurders/schoolleiders om te handelen. Tegelijkertijd raakt het kind buiten beeld, omdat iedereen met zichzelf bezig is. Het positieve nieuws is dat de leerkrachten wel het contact met het kind weer kunnen herstellen door actief met hen in gesprek te gaan.

Krimp leidt tot kramp
Bestaande patronen worden door de gevolgen van krimp uitvergroot. Het komt onder een vergrootglas te liggen. Als er al slechte communicatie is tussen de bestuurder of schoolleider en de leerkracht, dan wordt dit alleen maar zichtbaarder. De krimp leidt ook in deze opstelling tot kramp. Er lijkt nauwelijks communicatie meer mogelijk. Toch zal er iemand het initiatief moeten nemen. Deze verantwoordelijkheid ligt bij de bestuurder en de schoolleider.

krimpWat betekent deze opstelling voor jou?
Krimp heeft voor mij te maken met: afscheid nemen en vervolgens met nieuwe kansen zien. Afscheid gaat gepaard met verlies en rouw. Dit zijn heftige emoties. Ik heb zelf onlangs te maken gehad met krimp in mijn eigen organisatie APS. Dat raakt diep. Naaste collega’s vertrekken, afscheid nemen van zekerheden.

De gevolgen van krimp worden door bestuurders en schoolleiders vertaald naar ingrepen op de bestuurlijke, financiële, organisatorische kant. Dat is nodig om een school of een bestuur te laten overleven. In de opstelling zie je, dat er door een bestuurlijk besluit de klassen te vergroten, al veel emoties ontstaan. Het gevaar dreigt, dat er door de emoties geen ruimte meer is voor onderlinge binding en betrokkenheid. Dit wordt door alle lagen in de organisatie gevoeld. En, vooral door kinderen.

Het feit dát je dit weet, maakt dat je kunt kiezen hoe je met je eigen emoties omgaat in een krimpsituatie en krimpregio. Het is niet eenvoudig, maar helpt wel om iedereen een plek te geven. Bespreekbaar maken, ook in de klas, helpt.

Dus…
Voor een bestuurder en schoolleider is het van belang de leerkrachten op te zoeken en in gesprek te gaan, ruimte te geven voor de gevoelens en te zorgen voor verbinding. Leerkrachten en kinderen kunnen namelijk pas weer nadenken over creatieve oplossingen wanneer er plek is voor hun gevoelens en ervaringen.

Sander Galjaard heeft een jarenlange onderwijservaring in het basis-en voortgezet onderwijs, in diverse rollen: bestuurder, leidinggevende, trainer/adviseur en consultant. Hij volgde een systemische opleiding bij het Bert Hellinger instituut in Groningen en diverse workshops  bij Phoenix in Utrecht. Galjaard is oprichter van het systemische netwerk VerderKijken, een landelijk netwerk voor organisatieadviseurs en leidt samen met Babette Meijer (Universiteit van Utrecht) een systemische werkplaats onderwijs, zie ook systemischwaarnemen.wordpress.com.

Lees ook:

Systematische kijk op pesten: ‘ gedrag wil iets aan het licht brengen’ 
Systemisch werk in het klaslokaal: ‘Je hoort bij ons’