inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Jacqueline Boerefijn


Jacqueline Boerefijn
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Dit was een les die ik gaf met tranen in mijn ogen. Diepe, rauwe gesprekken werden in deze klas gevoerd’ hetkind.org/?p=53693

Ongeveer 45 minuten geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
‘Onderwijs dat het moet hebben van de angst niet goed genoeg te zijn, heeft weinig kans van slagen’

30 september 2014

Jacqueline Boerefijn

Geplaatst in: Samenleving, Legitimering

‘Het onderwijs moet kinderen voorbereiden op een toekomst waarin robots bijna alles beter (goedkoper) kunnen dan mensen,’ zei minister Asscher gisteravond in het NOS Journaal. ‘Stel daarom het mentaal kapitaal van leerlingen centraal in het onderwijs en laat docenten proberen het goede voorbeeld te geven,’ beamen de geluksonderzoekers Ad Bergsma en Jacqueline Boerefijn. Zij schreven een bijdrage, op de actualiteit geschreven, maar met eeuwigheidswaarde. ‘Onderwijs dat het moet hebben van de angst niet goed genoeg te zijn, heeft weinig kans van slagen.’

‘Ik ben blij dat ik geen mentor ben van de brugklas, want dan moet je op het einde van het jaar met ouders bespreken dat hun kind misschien naar de havo moet in plaats van het vwo.’

asscherDeze uitspraak van een ervaren docent uit mijn hardloopgroepje werd aangevuld door de onderwijzeres van groep 2/3 van de basisschool. Bij haar hadden ouders geklaagd over het feit dat hun kind in een combinatieklas zat met jongere kinderen. Bestond daardoor niet het risico dat hun kind daardoor straks het atheneum zou mislopen?

Deze kleine conversatie laat zien dat de prestatiedruk in het onderwijs is toegenomen. Ouders eisen een hoogbegaafd kind en de scholen willen het beter doen dan de leerfabrieken uit de buurt. Bij ons bestaat de indruk dat de nadruk op excellente prestaties zo dwingend is geworden dat de prioriteiten uit het lood zijn geslagen. Het lijkt wel of de participatiemaatschappij – waarin iedereen op eigen kracht mee moet kunnen doen – haar slagschaduw vooruit werpt op de jongste generatie.

Gewapend voor een onzekere toekomst
Op de ene schouder van de moderne ouder fluistert de goedgemutste premier Rutte in het oor over het geweldige land waarin kinderen mogen opgroeien. Op de andere schouder fluistert de oppositie angstbeelden in. De middenklasse verdampt en voor de gewone mensen resteert de lange rij voor de voedselbank.

Voor de zekerheid willen ouders dat hun kinderen zich alvast wapenen met mooie cijfers die ze kunnen gebruiken als de strijd om het bestaan straks weer harder zal worden. De vraag is of angst de beste raadgever is. Het doel wat ouders het meest omschrijven voor hun kind is dat het gelukkig mag worden. Een eenzijdige nadruk op het ontwikkelen van intelligentie biedt echter weinig garanties. Intelligente mensen zijn volgens het proefschrift uit 2011 van Nijmeegse promovendus Yowon Choi niet gelukkiger dan minder slimme personen. Alleen de tevredenheid over de eigen intelligentie heeft voorspellende waarde voor geluk. Wat dat betreft is het geen zegen als je ouders teleurgesteld zijn als het allerhoogste niveau niet onmiddellijk voor je is weggelegd.

Computerangst
Hierbij komt nog de vraag of kennis de belangrijkste vaardigheid zal zijn in een toekomst waarin robots mensen steeds meer taken uit handen zullen nemen. Minister Lodewijk Asscher zei maandagavond in het NOS Journaal: ‘Als robots laaggeschoold en routinematig werk gaan overnemen moeten we onze jeugd opleiden voor het andere werk. Niet trainen op routine, maar op het onverwachte. Niet op feiten, maar op creatief analyseren en nieuwe wegen zoeken. En uiteraard op een goede omgang met een geautomatiseerde wereld.’

ServiceManagementSchoonmakersRobotDe toekomst stelt hoge eisen aan het individu. Welke kenmerken zijn daarbij belangrijk? Onderzoek laat zien dat positieve emoties creativiteit vergroten en meer soepelheid bieden in het omgang met veranderingen. Succes draagt iets bij aan geluk, maar andersom draagt geluk meer bij aan succes. Kijk maar naar de ouderen van nu. Wie goedgemutst bereid was de nieuwe techniek uit te proberen en eventueel te mislukken, heeft het computeren nu onder de knie, terwijl de personen met angst het nooit te zullen leren, nog steeds aan de kant toekijken.

Mentaal kapitaal
Hoogleraar positieve psychologie Jan Walburg zegt daarom dat jongeren een gedegen mentaal kapitaal nodig hebben. ‘Leerlingen leren beter en ontwikkelen zich breder met een wakkere en positieve geest.’ Dit vraagt om een verbreding van het onderwijs, terwijl het ministerie juist extra accent aanbrengt op cognitief gebied. De leerprestaties voor de vakken wiskunde, Nederlands en Engels baren de overheid steeds meer zorgen. De zweep moet erover, anders gaan we met z’n allen naar de ratsmodee. Examens worden verzwaard, vakanties verkort, schooldagen verlengd en reken- en taaltoetsen worden toegevoegd.

Onderwijs dat het moet hebben van de angst niet goed genoeg te zijn, heeft echter weinig kans van slagen. Juist beter in je vel zitten, maakt dat leerlingen beter presteren, ook als het gaat om de schoolse vakken. Zes lessen in geluk van vijftig minuten voor de tweede klas van het vmbo bleken de eindcijfers voor alle vakken licht maar significant te verhogen. Veerkracht is trainbaar.

Rolmodel
Nog belangrijker dan leerlingen te onderrichten hoe zij zouden moeten leven, is dat docenten zelf het goede voorbeeld geven. Gelukkige leraren hebben volgens Brits onderzoek leerlingen die hogere cijfers halen. Hoe dat precies komt, is onbekend. Misschien werkt het enthousiasme van de docent voor zijn vak aanstekelijk. Een andere optie is dat gelukkige leraren gezelliger zijn en minder snel boos worden, zodat ook kinderen minder bang en onzeker zijn. Gelukkige leraren maken gemakkelijker een grapje of tolereren grapjes van leerlingen, en hebben daardoor een prettige sfeer in hun lessen.

Vermoedelijk hebben gelukkige leraren ook gelukkigere leerlingen. De leraar draagt niet alleen kennis over, maar is ook opvoeder en rolmodel, en emoties zijn besmettelijk. Begin de les maar eens met uitgebreid gapen en de leerlingen doen vrolijk mee. En als één leerling in de klas de slappe lach krijgt, is het onmogelijk de orde te handhaven.

Niet alleen de wereld verstandelijk leren kennen, maar leren samenleven en jezelf hanteren. Dat zijn uiterst belangrijke doelen voor kinderen die de werkvloer straks met een robot moeten delen. Toch beweren we hiermee niets nieuws. Het beroemde boek De gelukkige klas van de onderwijzer en schrijver Theo Thijssen (1879-1943) biedt een portret van zijn klas dat wordt afgesloten met de volgende zinnen: ‘M’n heerlijke, lieve, lastige stel, ik weet eigenlijk maar één ding: het jaar of wat dat ik jullie heb en dat jullie mij hebben, behoren wij enkel maar een gelukkige klas te zijn. En de rest is nonsens hoor, al zal ik dat júllie nooit zeggen.’

Oké, we hoeven het de kinderen niet te zeggen, maar kunnen we het beeld van minister Asscher van een baanloze toekomst niet gebruiken om nu alvast het schoolklimaat wat meer aandacht te geven?

Ad Bergsma is psycholoog, wetenschapsjournalist, spreker en auteur van zeventien psychologische boeken. Hij is verbonden aan de Erasmus Happiness Economics Research Organisation en promoveerde in 2011 aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam met zijn proefschrift ‘Impefectly Happy’.

Jacqueline Boerefijn heeft jarenlange ervaring als biologie docent en mentor. Voor het project ‘Lessen in geluk’ kreeg ze de H.J. Jacobsprijs voor onderwijsvernieuwing. In 2010 studeerde ze af als Master of Applied Positive Psychology aan de University of East London.

Zij schreven samen het boek Gelukkig voor de klas dat 30 september bij Uitgeverij LannooCampus verschijnt.