inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Frederike de Jong


Frederike de Jong
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Klassikaal onderwijs! Omdat het altijd zo is geweest of vanuit een bewuste, pedagogische keuze en visie?’ hetkind.org/?p=55579

Ongeveer 9 uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Wat is kennis: de terugweg (deel 1/4)

16 oktober 2015

Frederike de Jong

Geplaatst in: Legitimering

Het viel me op hoeveel leerlingen binnen ‘de natuurstroom’ heilig geloven in de (objectieve) waarheid van wetenschap.Om de huidige situatie aangaande opvattingen van kennis, kennisvergaring en wetenschapsbeoefening beter te kunnen begrijpen, is het behulpzaam een stap achteruit te doen en terug te kijken. Docente en filosofe Frederike de Jong neemt ons in dit eerste deel van haar vierdelige essay mee terug naar de ontstaansgeschiedenis van huidige kennisopvattingen. Ze onderscheidt drie tekenende momenten in die geschiedenis die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van wetenschap, en besluit met die vragen die relevant zijn voor de onderwijspraktijk.

kennisOp grond van haar analyse pleit zij ervoor het westers kennisconcept te herzien. Eén van de aanbevelingen die ze doet is plaats te maken voor een concept van ‘meervoudige rationaliteit’.

Ze besluit met een drietal vragen die relevant zijn voor de onderwijspraktijk. Achteromkijken krijgt op deze wijze betekenis voor de toekomst en de wijze waarop wij deze vormgeven; en binnen de context van het onderwijs, welke mogelijkheden we hiermee kunnen bieden voor jongere generaties.


Wat is kennis: de terugweg

Ik beschrijf ‘de terugweg’ aan de hand van een aantal momenten in de wordingsgeschiedenis van onze kennis. Dat zijn achtereenvolgens:

  1. Wetenschappelijke kennis
  2. Ontwikkeling van de moderne wetenschap
  3. Geloof en weten
  4. Geboorte van de rationaliteit

1. 1. Wetenschappelijke kennis

Als introductie op de vraag wat kennis is en tot stand komt, knoop ik aan bij de visie van professor Wolterstorff (1932). Hij is een Amerikaans filosoof, emeritus hoogleraar van de universiteit van Yale, die veel publiceert over de aard van kennis. Zijn visie wordt samengevat in een interview met hem in dagblad Trouw:

Wetenschap is volgens Wolterstorff niet in staat om objectieve, ware uitspraken te doen, zoals men zo lang heeft gedacht. Wetenschappers doen iets anders dan op heldere, rationele wijze ware kennis produceren. Er blijkt helemaal geen algemene objectief-redelijke methode te zijn waaraan onderzoekers zich houden. Wetenschap is, net als bijvoorbeeld politiek, een sociale praktijk met eigen subjectieve normen, belangen en vooroordelen. De normen en vooronderstellingen waarmee een wetenschapper naar de wereld kijkt, bepalen mede de resultaten van zijn onderzoek. Feministische literatuurwetenschap levert bijvoorbeeld andere conclusies op dan de traditionele letterkunde. Dat haalt de pretenties van de filosofen die ooit de wetenschappelijke methode zo’n centrale plaats gaven hard onderuit. Want zij beweerden nu juist dat de wetenschap zich onderscheidde van andere praktijken doordat ze algemene neutrale waarheden opleverde. (Hofman, 1996, vrije weergave)

De wetenschapspraktijk is dus een sociale praktijk als andere praktijken. Dit beeld van de wetenschap is echter voor veel mensen niet vertrouwd. Voor hen is de wetenschap een praktijk die de hoedster is van ‘objectieve kennis’. Anderen kunnen zich prima in het standpunt van Wolterstorff vinden. Dat merkte ik toen ik het artikel, waarop de bovenstaande parafrase is gebaseerd, besprak met leerlingen uit vwo 5. Het viel me op hoeveel leerlingen binnen ‘de natuurstroom’ heilig geloven in de (objectieve) waarheid van wetenschap; leerlingen uit ‘de maatschappijstroom’ daarentegen, zagen wetenschap als (subjectieve) ‘waarde’, naast andere mogelijke waarden die je als uitgangpunt kunt nemen voor het bepalen van wat ‘waarheid’ is. De eerste groep leerlingen verwierp intuïtief de notie van ‘intersubjectiviteit’: de gedachte dat de waarheid van de wetenschap gebonden is aan een groep van wetenschappers die met elkaar bepaald hebben wat (wetenschappelijke) ‘waarheid’ is, terwijl de tweede groep de notie van intersubjectiviteit omarmde.

Voor de duidelijkheid de betekenissen van de drie verwante termen op een rij:

  • Objectieve kennis is ‘voor iedereen ware kennis’. Een uitspraak is waar onafhankelijk van de mening van mensen.
  • Subjectieve kennis is ‘voor iedereen andere kennis’. De waarheid van een uitspraak is afhankelijk van de mening van mensen.
  • Intersubjectieve kennis is kennis die betrouwbaar wordt bevonden als blijkt dat verschillende mensen in dezelfde omstandigheden dezelfde ervaring hebben. De waarheid van een uitspraak is gebonden aan een gemeenschap van mensen, die de ervaring waarop de uitspraak teruggaat delen.

Met het begrip intersubjectiviteit wordt aangegeven dat kennis niet noodzakelijk objectief verwijst naar een werkelijkheid die onafhankelijk van een gemeenschap van mensen, bijvoorbeeld wetenschappers, bestaat. Het kan ook zo zijn dat de kennis ‘waar’ is, omdat ze naar een werkelijkheid verwijst die door hen zelf als ‘werkelijkheid’ is gecreëerd.

Lees verder op het NIVOZ-forum

Frederike de Jong is filosofe en docente Godsdienst & Filosofie