inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Frederike de Jong


Frederike de Jong
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

'Hoe kan er ooit verbinding ontstaan als ik me al door één zin uit het veld laat slaan?' - eepurl.com/chFCpP

Ongeveer een uur geleden op hetkind's Twitter via MailChimp

facebook
Wat is kennis: ethische oriëntatie (deel 4/4)

6 november 2015

Frederike de Jong

Geplaatst in: Samenleving, Legitimering

In dit laatste deel van haar essay maakt Frederike de Jong de cirkel rond en schetst de contouren van het ‘nieuwe paradigma’ zoals zij dat voor zich ziet, en de implicaties daarvan voor het onderwijs. Zij doet dit aan de hand van de overtuiging dat kennis gecreëerd zou moeten worden in het licht van een bepaald doel, waarbij met andere woorden, een bepaalde ethische oriëntatie een rol moet spelen. Uiteindelijk maakt ze de vertaalslag naar het onderwijs, met concrete suggesties voor de praktijk. Ze besluit met die vragen die uitnodigen te reflecteren op het onderwijs dat we onze leerlingen bieden.

kennisIn het laatste deel van dit essay sta ik stil bij de lijnen die Luc Stevens in zijn lezing van 10 september 2014 uitzette naar de toekomst van het NIVOZ. Hij verdedigde de positie ons om te keren van een zijnsoriëntatie, die kennis beschouwt als ontologisch gegeven, via een oriëntatie van het worden, die kennis beschouwt als gecreëerd, naar een ethische oriëntatie, die kennis beschouwt als gecreëerd met een bepaald doel (Stevens, 2014). Hierna probeer ik deze beweging mee vorm te geven. Ik doe de volgende onderwerpen aan:

  1. Sociaal constructivisme
  2. Contouren van een ethische oriëntatie
  3. Vier belangen
  4. Naar een ethisch gefundeerde onderwijspraktijk

1. Sociaal constructivisme

Het uitgangspunt van het sociaal constructivisme is dat alle kennis sociaal geconstrueerd is en dat sommige mensen meer macht hebben dan anderen om te bepalen wat kennis is (Woolfolk et al., 2013, p. 405). Deze gedachte betekent een breuk met de vigerende kennisopvatting in het Westen, waarbij kennis ‘feiten’ betreft die ‘waar’ zijn buiten de invloedsfeer van mensen, zogenaamde ‘objectieve kennis’. Dit kennisideaal (van bijvoorbeeld de logisch positivisten) is inmiddels achterhaald, maar voor velen nog springlevend: het kleurt het beeld dat veel mensen hebben van de wetenschapspraktijk (hoe wetenschappers onderzoek uitvoeren om tot ‘ware kennis’ te komen) en ook beïnvloedt het de onderwijspraktijk (wat leerlingen meekrijgen als ‘ware’ kennis). Tegenwoordig hebben andere methodische uitgangspunten binnen de wetenschapspraktijk een plaats, zoals het postpositivisme, dat onderkent dat een absolute waarheid nooit gevonden kan worden, participatief onderzoek, dat rekening houdt met politieke invloeden bij het doen van onderzoek en pragmatisch onderzoek dat probleemoplossend gericht is. Ook sociaal constructivisme is tegenwoordig een geaccepteerd theoretisch vertrekpunt bij het doen van onderzoek (Creswell, 2003, pp. 6-11).

Binnen het sociaal constructivisme is het niet de vraag hóe kennis naar een werkelijkheid buiten het perspectief van de individuele waarnemer of van een gemeenschap van mensen verwijst, maar óf kennis naar zo’n werkelijkheid verwijst, en zo ja, hoe. Sociaalconstructivisten wordt om die reden nog weleens een relativistische houding ten opzichte van ‘waarheid’ verweten. Niet alleen wordt de kennis geconstrueerd, ook de waarheid zou tot een sociaal construct worden herleid en daarmee relatief zijn. Ik ben van mening dat het sociaal constructivisme met veel verschillende waarheidsopvattingen overeen kan komen en toch niet noodzakelijk relatief is, omdat de werkelijkheid waar de kennis betrekking op heeft zich in het proces van kennisontwikkeling laat modelleren. ‘De waarheid’ is daarmee niet noodzakelijk relatief, omdat ‘de werkelijkheid’ niet alles toestaat en de mogelijkheden beperkt om kennis ‘naar waarheid’ te construeren.

Lees verder op het NIVOZ-forum

Frederike de Jong is filosofe en docente Godsdienst & Filosofie