inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Christel Hartkamp


Christel Hartkamp
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Zijn we vergeten hoe het is als je wereld op zijn kop staat door dingen die volwassenen niet begrijpen?’ hetkind.org/?p=54825

Ongeveer 13 uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Een Sudbury-perspectief: verschil tussen leren en lessen

16 maart 2012

Christel Hartkamp

Geplaatst in: Partnerschap, Samenleving,

Bij Sudbury-onderwijs gaat het vooral om vaardigheden te ontwikkelen die maken dat je opgroeit tot een bewust mens, die duidelijke keuzes kan maken en met een goede zelfkennis.  Maar omdat de maatschappij zo’n focus heeft op het ‘academisch leren’ ofwel de feitenkennis, is het moeilijk om duidelijk te maken wat Sudburyscholen precies bewerkstelligen, meent Christel Hartkamp van De Kampanje in Amersfoort. ”Eigenlijk zit het allemaal verpakt in het verschil tussen leren en lessen.”

Recentelijk ontstond er een interessante discussie op een forum van Sudburyscholen over een onderwerp dat iedereen bezighoudt die met scholen te maken heeft.

Sudburyscholen werken vanuit eigen verantwoordelijkheid en eigen motivatie van een kind. Op Sudburyscholen spreken we dan ook niet van leerlingen, maar van studenten. Studenten genieten een totale intellectuele vrijheid en bepalen zelf hoe zij hun dag doorbrengen. Deze vrijheid is voor veel mensen beangstigend, vooral vanuit het perspectief van de ‘traditionele’ schoolomgeving. Ondanks alle kennis en ervaring is het voor veel mensen eng te geloven dat kinderen zichzelf kunnen ontwikkelen.

Ouders met kinderen op een Sudburyschool kunnen vaak aanvankelijk vertrouwen hebben in de vrije ontwikkeling van hun kind, maar gaandeweg begint dat geloof deukjes te krijgen en wordt er van huis uit druk op een student uitgeoefend om lessen te volgen of om een vak te leren. Als zij van familie of vrienden vragen krijgen, kan dit ervoor zorgen dat ze gaan twijfelen aan het idee dat kinderen vertrouwd kunnen worden in hun eigen ontwikkeling. Dit vertrouwen wordt minder naarmate de tijd vordert en het kind in hun perspectief niets heeft geleerd (althans niet in termen van ‘schoolse vakken’) gaan ze het kind onder druk zetten thuis. Een van de Sudburyscholen, de Alpine Valley School in Colorado, zag een toename van het aantal kinderen dat op naschoolse lessen werd gezet door hun ouders.

Het begrip van de filosofie van het Sudburyonderwijs vergt veel tijd, dialoog en het opbouwen van vertrouwen. Verhalen en ervaringen helpen daarbij. Melissa, ouder en staflid van de Tallgrass Sudbury School in Illinois, zag haar twee zoons in de school dagen achtereen videogames spelen, de oudste vanaf zijn 10e tot zijn 14e. Ze schreef dat hij nu op een leeftijd is waarbij hij kan reflecteren op de tijd dat hij videogames speelde en inzicht heeft in wat hij daar allemaal van heeft geleerd. Zij zegt ook dat ze begrijpt hoe enorm uitdagend het is om kinderen op school te hebben en niet deze ervaring te hebben als staflid.

Als ouders zie je niet wat er zich dagelijks in de school afspeelt. Het stelt ouders enorm op de proef, ook al staan ze nog zo achter het Sudburymodel; als hun kind 4 jaar lang alleen maar videogames speelt is dat beangstigend. Dan is het moeilijk in te zien dat hun kind daadwerkelijk aan zijn ontwikkeling werkt. Het is aan staf om zo nu en dan ouders te helpen ‘zien’ welke voortgang een kind heeft gemaakt, het opent hun ogen voor de ontwikkelingen waar zij zelf vaak geen weet van hebben.

Soms moeten we ze helpen met nieuwe ogen naar hun kind te kijken, te wijzen op de vooruitgang die zij hebben gemaakt als persoon. De uitdaging is om manieren te vinden om uit te leggen hoe de druk op het academisch leren in de weg staat van hun kind zijn eigen ontwikkeling om een succesvolle overgang naar de volwassenheid te maken en dat de focus op ‘schools leren’ in feite in de weg staat van die groei.

Er zijn ouders die hun kinderen na schooltijd op bijscholingsklassen hebben zitten. Het staflid Larry van de Alpine Valley School in Colorado schrijft ook dat er bij hen op school heel erg weinig aandacht is voor schools- of academisch leren bij de studenten. Hij wijt dit aan het feit dat kinderen na school gedwongen worden zich ‘bij te spijkeren’ dat er in de school zelf helemaal geen interesse in is. Het werkt totaal contraproductief.

Jen, van de Sego Lily School in Utah schrijft dat wat er buiten school gebeurt een enorm effect heeft in school. Ook zij ziet dat kinderen die buiten school naar ‘lessen’ moeten op school niets meer doen. Ze leven in de veronderstelling dat het ‘echte leren’ ergens anders gebeurd. Het enige wat een Sudburyschool kan doen is constant kennis delen en erover praten met ouders, verder kan je niets doen. Ouders zelf zullen tot het inzicht moeten komen dat de druk die ze op een kind leggen contraproductief werkt in de ontwikkeling op een Sudburyschool.

Mandy van de Trillium School in de staat Washington schrijft dat ze onlangs een voorstel in de schoolmeeting ingediend kregen van een student die vroeg om een “ECHTE” leraar in wiskunde, wetenschap en taal. Het staflid is vervolgens naar de student toegegaan, ondanks dat zij het voorstel ondersteunde, wilde ze weten in hoeverre de student zich onvoldoende ondersteund voelde door de stafleden in de school.

Een mooie discussie ontstond over het feit dat de student zich erg verantwoordelijk voelde naar andere kinderen in de school en het idee had dat er meer aandacht aan ‘lessen’ gegeven moest worden. Ze veronderstelde dat studenten dat onvoldoende zouden leren uit zichzelf. Ze spraken over de angst onvoldoende kennis te hebben en waar die angst vandaan kwam. Samen met het staflid hebben ze vervolgens het voorstel verbeterd en ingediend. Nadien bleek dat zij het voorstel zelf, en de discussie die het opriep, nodig had om voor zichzelf uit te zoeken wat ze nodig had om een keuze te maken. Vervolgens besloot ze geen lessen nodig te hebben.

Mimsy, die meer dan 45 jaar ervaring heeft op de Sudbury Valley School in Massachusetts, schrijft het volgende: Veel ouders veronderstellen dat er een vaste set aan dingen is die een kind moet leren. Voor stafleden kan het een uitdaging zijn om ook niet vanuit dat beeld te beoordelen wat er in de school gebeurt. Bijvoorbeeld Larry van de Alpine Valley School: De notie dat er weinig of niet academisch geleerd wordt in hun Sudburyschool is op zich al een conclusie die voortkomt uit het beeld dat er ‘zichtbaar’ academisch geleerd moet worden op de school om zich te kunnen verantwoorden.

Volgens Mimsy is bij ‘lessen’ het institutioneel verzorgen, het bij de hand nemen van kinderen, het belangrijkste doel en niet het aanleren van de vakinhoud. Volgens haar willen studenten die vragen om ‘lessen’ en niet om de hulp bij het leren, een entertainer, niet een leraar. Ze vragen ons om voor hen uit te zoeken wat ze willen weten, zodat ze niet zelf hoeven te onderzoeken wat ze nodig zouden hebben. Ze vragen in principe om een afleiding voor hun eigen schuldgevoel en verveling.
Op een Sudburyschool is het van het grootste belang dat ze juist die gevoelens zelf proberen te overwinnen. Het is uitermate zwaar om zelf je leven uit te vinden, maar het is nodig om je karakter te bouwen. Dat is waar een Sudburyschool voor is. Het krijgen van les in een triviale set schoolvakken zal dat niet bewerkstelligen.

Rikke van Den Demokratiske Skole in Denemarken heeft in de afgelopen drie jaar dat de school bestaat geen echte vraag om ‘lessen’ gehad, terwijl ze wel die verwachting had gehad toen ze begonnen. Natuurlijk zijn er wel studenten geweest die zo nu en dan eens gevraagd hebben om hulp bij hun leren, bijvoorbeeld in meetkunde of gebruik van Excel. Soms vragen ze wel eens om specifieke activiteiten als het organiseren van een excursie of het hebben van een houtbewerkingklas. Maar klassen zoals beschreven in het boek “Free at Last” waarin Daniel Greenberg een groep studenten rekenles geeft, gebeurde niet.

Haar oudste dochter is nu 16 en heeft besloten zich voor te bereiden voor de overstap naar het Gymnasium in Denemarken. Ze doet staatsexamens. De triviale set van reguliere schoolkennis heeft ze geleerd door gewoon haar leven te leven op deze geweldige school. Genoeg om het examen bovengemiddeld te halen. Haar dochter is verbaasd hoe makkelijk de meeste stof uit het curriculum is. Laatst zei ze “Het gaat allemaal om het leren van feiten en het kunnen reproduceren ervan, niet om onafhankelijk denken”.

In de Jerusalem Sudburyschool praten ze er vaak over, schrijft Eudice. Zij is tot de conclusie gekomen dat ze te veel tijd besteden aan het verdedigen van het ‘academisch leren’ en onvoldoende tijd aan de veel belangrijkere emotionele ontwikkeling die kinderen doormaken. Terwijl dit zo fundamenteel is voor alles wat na school gebeurt. Haar kinderen zijn inmiddels allemaal van school. Haar oudste dochter was altijd sterk academisch georiënteerd. Zij heeft haar zelfs ooit uitgedaagd dat er te weinig aan academische dingen gedaan werd in de school. Maar de realiteit is dat ze zoveel andere dingen heeft gedaan in school die haar hebben gevormd in wat ze nodig had om succesvol te zijn in het leger, als officier bij de geheime dienst en nu bij het toelaten tot de Universiteit.

In het leger kreeg ze feedback van haar superieur, dat het hem opviel dat ze goed zelfstandig kon werken, informatie kon verwerken en haar tijd kon managen. Ze lachte en zei: “Heb je nooit gehoord van Sudburyonderwijs?”. Terugkijkend op haar schooltijd zegt ze dat ze nooit iets zou hebben willen veranderen aan de besluiten die ze daar nam.

Een van haar zoons had besloten geen examens te willen doen, niet uit luiheid, maar hij wilde doorgaan in muziek. Ondanks kritiek van zijn vrienden, want in Israel is het doen van eindtoetsen een gebruik, heeft hij volgehouden. In het leger kreeg hij een cursus waarin ook lesgegeven werd in geschiedenis. Een deel van het plezier in het volgen van deze geschiedenislessen kwam voort uit het feit dat hij niet eerder op deze manier had geleerd, het gaf hem een uitdaging. Zijn vrije ontwikkeling in muziek heeft hem geleerd om zelfdiscipline en plezier in leren te hebben. Hij kan dat nu makkelijk gebruiken op andere gebieden.

In beide gevallen bepaalde het ‘academisch’ leren hun leven niet, maar wel de mate van emotionele groei en volwassenheid. Daarnaast merkt Eudice op dat de staf hen sterk heeft ondersteund. Ze denkt dat dit is waar onze scholen in uitblinken, veel meer dan de meeste educatieve omgevingen. We kennen onze studenten echt, we weten wat er gaande is en we zien hun strijd en successen. We zorgen voor een warme omgeving die veilig is om in op te groeien. We moeten de educatieve waarde niet onderschatten van een plek waar studenten zich geliefd, ondersteund en veilig kunnen voelen. Hoeveel kinderen hebben dat in de wereld van vandaag?

Sandra van De Koers Sudburyschool in Beverwijk had een ervaring met een meisje dat wilde rekenen; een aantal weken achter elkaar kwam ze naar haar toe en ze maakte enorme sprongen. Tot ze er zomaar mee stopte. De ouders stelden vragen maar Sandra wachtte het af. Een aantal weken later vertelde het meisje: “Ik dacht dat ik nu ook wel kon leren lezen, ik ben het zelf aan het doen en het gaat ontzettend goed”. Ze had op haar vorige school nare ervaringen met leren opgedaan, mede door het rekenen (en meer door het ‘zijn’ op school). Ze had nu meer zelfvertrouwen gekregen en besloot dat ze het ook zelf wel kon.

Uit eigen ervaring kan ik toevoegen dat op De Kampanje, Sudburyschool in Amersfoort, er door enkele studenten ‘academisch’ geleerd wordt, geheel zelfstandig. De reden dat ze dit doen is nogal uiteenlopend. Maar druk van thuis is een reden, tijdverdrijf en een andere reden is wat Mandy van de Trillium school beschreef als een gevoel dat het verwacht wordt. Van één student weten we zeker dat hij het geheel uit eigen motivatie doet, heel geconcentreerd en met een enorme zelfdiscipline. Daarin zie je dan ook het verschil als het vanuit een eigen motivatie gedaan wordt. Hij laat zich niet afleiden, hij plant zijn tijd en neemt ook tijd vrij om te spelen en andere dingen te doen.

In het najaar was ik op bezoek bij de Jeruzalem Sudburyschool en daar heb ik wat ‘lessen’ bijgewoond. Sommige lessen werden gegeven in voorbereiding voor een eindexamen, wat in Israel gebruikelijk is te doen. Een groepje kwam bij elkaar voor conversatie Engels. Het leek mij een leuk idee om dat ook in onze school te introduceren. Ik heb bij terugkomst een pamflet opgehangen waarop studenten zich konden intekenen voor een workshop Engelse conversatie. Tot mijn verbazing schreven er veel studenten in, zodanig dat ik twee groepjes moest maken, een gevorderde en een beginners groep.

Tijdens de eerste bijeenkomst met de gevorderde groep, was me duidelijk dat zij al redelijk goed Engels konden spreken. De beginners groep liep nogal uiteen, qua niveau en ook qua interesse. Al snel bleek dat een groepje het eigenlijk als een entertainment zag en was niet echt toegedaan. Ik heb ze dan ook verzocht te kiezen om mee te doen of weg te gaan. Ik heb het een aantal weken achter elkaar herhaald, iedere keer moest ik de studenten weer halen als het tijd was. Dan kwamen ze wel en waren wel geïnteresseerd, maar na een aantal weken nam dat animo af. Ik ben er toen mee gestopt.

Niemand is daarna naar me toe gekomen om te vragen om ermee door te gaan, of waarom het was gestopt, tot een paar weken geleden een jongen me vroeg om verder te gaan. Nu zit ik zo nu en dan samen met hem een tijd te praten over allerlei onderwerpen in het Engels. Mijn visie op het geven van deze conversatieworkshop is dat het een goed initiatief was, het biedt studenten de mogelijkheid te snuffelen aan wat ik kan bieden als staf in de school. Ik deed het omdat ik het zelf leuk vond om te doen, niet omdat ik wilde dat ze wat zouden leren. Ze hebben het gebruikt om te zien of ze hier iets aan hadden. Dat zou je entertainment kunnen noemen.

Het was ook goed om te stoppen op het moment dat het animo afliep. Ze weten nu wat ik kan bieden, en als ze het nodig vinden kunnen ze me aanspreken. Meer is niet nodig. En zo gaat het ook met de kookworkshops, of andere activiteiten die van tijd tot tijd wel eens geïnitieerd worden in de school.

De meeste kinderen leren vaardigheden gaandeweg, en het is soms volkomen onduidelijk hoe. Het is dan ook niet te meten, en komt op momenten naar buiten als de omstandigheid het vraagt. Zo hadden we afgelopen jaar bezoek van een Engelse onderwijsinspecteur. Hij stond versteld van het feit dat veel studenten goed Engels konden spreken. Een jongen, die nooit een formele les in Engels had gehad, maar heel veel computergames speelt, bood zich aan om een bijeenkomst van ons juridisch comité simultaan te vertalen. De inspecteur merkte op dat deze jongen, naast dat het een goede vaardigheid in de taal vergt om een conversatie simultaan te vertalen, een vocabulaire bezat wat hij bij menig Britse leerling niet tegenkomt. Hij was hier werkelijk sterk van onder de indruk.

Ook als ik naar mijn eigen kinderen kijk, dan heeft de school ze geleerd om zich niet te conformeren naar dingen die zij zelf niet als nuttig zien. Alle vaardigheden die je leert op een reguliere school hebben zij ook geleerd, gaandeweg, omdat ze het op een gegeven moment nodig hadden. Toen ik een keer sprak met mijn oudste dochter over het ‘academisch’ leren, zei ze het volgende: “Er is niets wat je niet aan kan leren, op het moment dat je vaardigheden nodig hebt vanwege werk of een opleiding, dan leer je dat gewoon. Je weet dat je anders niet kan functioneren. Er bestaat geen twijfel over dat studenten zich kunnen redden in de maatschappij, omdat je geleerd hebt hoe je je moet aanpassen, hoe je kennis tot je kan nemen als dat voor de omstandigheden nodig is.” Dat is wat je leert op een Sudburyschool.

Bij Sudburyscholen gaat het dus niet primair om het academisch leren; het gaat vooral om de vaardigheden te ontwikkelen die maken dat je opgroeit tot een bewust mens, die duidelijke keuzes kan maken en met een goede zelfkennis. Je leert nadenken, redenen achter iets zien, reflecteren en onderzoeken. Maar omdat de maatschappij zo’n focus heeft op het ‘academisch leren’ ofwel de feitenkennis, is het moeilijk om duidelijk te maken voor Sudburyscholen wat wij precies bewerkstelligen. Eigenlijk zit het allemaal verpakt in het verschil tussen leren en lessen.

Christel Hartkamp-Bakker, staflid De Kampanje Sudburyschool in Amersfoort

Bron: Demstartup, een besloten forum van Sudburyscholen en Startups.