inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Gert Jan Kleinpaste


Gert Jan Kleinpaste
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

Over Rudie, na ruim een week schorsing: ‘Zonder extra aandacht hoorde hij er helemaal bij en was weer welkom’ hetkind.org/?p=55320

Ongeveer een uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
‘Marktwerking is een leeg dogma’, zegt de ondernemende onderwijsvernieuwer

10 april 2013

Gert Jan Kleinpaste

De Nederlandse politiek zet al enkele decennia in op ‘marktwerking’, de oplossing voor alle kwalen. Beleidsmakers, met name als zij zich tot de neo-liberale stroming bekennen, denken dat publieke taken beter worden uitgevoerd als er marktwerking optreedt. Maar is dat zo? Gert-Jan Kleinpaste, maatschappelijk geëngageerd, politiek actief en betrokken bij onderwijsvernieuwing en realisatie laat zijn stem horen. Zijn blog over leiderschap, ondernemerschap en de goede dingen doen. ‘Marktwerking is een leeg dogma’.

Of het nu gaat over de zorg, over veiligheid of over onderwijs. Vroeg of laat duikt in de discussie het begrip marktwerking op. Als wij de wetten van de vrije markt maar loslaten op publieke taken wordt alles beter. Het klinkt mij meer in de oren als een heilig geloof in de wetten van de vrije markt dan als een beproefd recept om echt tot verbeteringen te komen. Het geloof in ‘de vrije markt’ krijgt daarmee haast religieuze trekjes.

Wat er gebeurt in ziekenhuizen is dat managers daar zich bewust worden van de noodzaak ‘omzet’ te genereren. Dus ontstaan en diagnose-behandel-combinaties, worden routinematige onderzoekjes stelselmatig overgedaan en worden patiënten onnodig vaak doorverwezen om ‘dingetjes uit te sluiten’.

Marktwerking leidt niet tot meer doelmatigheid, kostenbewustzijn of terughoudendheid in het aanbod. Integendeel. Marktwerking leidt ook niet tot slagvaardige kleine organisaties. Zowel in de zorg als in het onderwijs groeit het aantal lagen tussen de top en de werkvloer gestaag. In het onderwijs is het percentage van het budget dat op gaat aan indirecte kosten tussen 1996 en 2006 meer dan verdubbeld. Was er vroeger sprake van korte lijnen tussen de onderwijzer en het ‘Hoofd der school’, tegenwoordig kennen wij tussen de leerkracht en de algemeen directeur van een onderwijsorganisatie respectievelijk: de bouwcoördinator, de locatiemanager, de directeur en de clusterdirecteur .

Bovendien werken scholen ook nog eens samen in een samenwerkingsverband, waarvoor een directeur is aangetrokken die zich omringt met staffunctionarissen en die gezamenlijk waken over budgetten, deze afromen en uiteindelijk toedelen aan schoolbesturen en via deze besturen aan individuele scholen. Meestal op basis van het leerlingaantal. Een getal dat ook gewoon op het ministerie van OCW bekend is. Het kost dus weinig fantasie of denkkracht een eenvoudiger, doelmatiger, sneller en slagvaardiger en bovenal goedkoper verdeelsysteem te bedenken.

Wat politici en beleidsmakers met elkaar verwarren is marktwerking en ondernemerschap. Marktwerking is een leeg dogma, vaak met zoveel regels omgeven dat er van een echt vrije markt überhaupt geen sprake is. Ondernemerschap is een kwaliteit. Ondernemende mensen zoeken voortdurend uit hoe dingen beter werken, goedkoper, kunnen, meer effect sorteren. Ondernemende mensen worden geen manager.

Een aantal dagen geleden twitterde ik:

“Het onderwijs heeft een teveel aan managers, maar helaas ook een fors tekort aan onderwijskundig leiders”.

Ik ontving veel reacties. Positieve, maar ook mensen die het volstrekt niet met mij eens waren. Toch vormt het aantal managers een probleem. Misschien niet eens zozeer alleen het aantal, bedenk ik mij nu, maar dan minimaal hun rolopvatting. Zij zijn uit op bestendiging van de bestaande situatie, op het vervullen van de hen toevertrouwde taak en vooral ook op het consolideren van hun eigen baantje.

Ben Verwaayen formuleerde het ooit zo: “Managers moeten de goede dingen (laten) doen; leiders bepalen wat goed is”. Dat is precies waarom in het onderwijs leiderschap nodig is. Het liefst van leiders die volop beschikken over ondernemende vaardigheden. Die de bijl aan de wortel van de boom die gemakzucht heet, zetten. Die voortdurend op zoek zijn naar de vraag hoe zaken beter kunnen, goedkoper, slagvaardiger. Die het bestaande niet als uitgangspunt nemen en dat nooit ter discussie stellen. Tegendraadse denkers.

Vreemd genoeg. Het onderwijs zit vol met mensen die dat eigenzinnige en tegendraadse in zich hebben. Geen eigenwijzer volk dan onderwijzers. Wat maakt dan, dat er zo veel en zo vaak te horen is: “Ja, maar….” Het mag niet van inspectie, wij moeten onze doelen halen, het bovenschools management vindt het niet goed, wij moeten de methode volgen, enz. enz.

Wij zitten met elkaar gevangen in een systeem dat creativiteit doodt en kwaliteit de das om doet. In onze vrije tijd gniffelen wij als wij voor de tiende keer het filmpje van Sir Ken Robinson op YouTube bekijken of weer eens artikel lezen over het grote Finse voorbeeld. Maar op het werk laten wij ons ketenen en knechten. Zijn wij door de mangel gehaald en één geworden met het systeem? Het systeem van opbrengstgericht werken, van meten = weten, van Cito is goed. Van vertrouwen is goed, maar controle is beter. Die laatste uitspraak komt overigens van Lenin. Het is maar wie je tot voorbeeld wilt nemen.

Nederland kent veel uitstekende initiatieven. Ik verheug mij erg op het ‘Festival of Solutions‘, dat 24 april plaats vindt in Driebergen. Onderwijsverandering ontstaat immers niet van bovenaf. Echte veranderingen ontstaan, omdat er iemand in het systeem opstaat en het anders gaat doen. Politici, woordvoerders onderwijs in de Tweede Kamer, zijn evenmin de leiders die de verandering teweeg brengen. Zij kijken te vaak naar de staart van de olifant, terwijl zij denken met de slurf van doen te hebben. Zij staan meestal aan de achterkant van het probleem en daardoor zelden aan het begin van de oplossing.

Als wij dingen anders willen in het onderwijs, gebeurt dat omdat wij de dingen anders gaan doen. Ook al wringt dat met de regels. Daarna gaat het er om dat wij elkaar laten zien wat anders en beter kan. Dat wij ons ondernemend tonen en durven te zeggen: “Dit heb ik bedacht. Hier geloof ik in. Zo ga ik het doen”.

Wat verder belangrijk is, is dat wij, veranderaars,  elkaar weten te vinden en elkaar vertrouwen in de intentie dat wij het onderwijs mooier en beter willen maken. Zodat wij zichtbaar worden, de top bereiken en met hen de verandering doorvoeren omdat deze echt aan de basis is ontstaan.

Gertjan Kleinpaste,
Kwartiermaker Steve JobsSchool Breda,
lid landelijk bestuur van GroenLinks

ps. Met een ‘ondernemerslunch’ op 17 april in het NAC-stadion nodigt hij het bedrijfsleven (‘Ondernemers zijn bij uitstek mensen die de slingers zelf ophangen’) uit om met elkaar van de Steve Jobsschool in Breda – vanaf 1 augustus – een feest te maken.