inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Mauk Pieper


Mauk Pieper
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter
facebook
Schaamte is onontbeerlijk in het sociale verkeer! Dankzij die emotie kun je weer ‘rechtop’ komen

25 mei 2014

Mauk Pieper

‘Sorry dat ik geen sorry kon zeggen.’ Leraar Carm Barten schreef een prachtig stukje met deze titel. Hij beschreef hoe hij twee kinderen bijeenbracht waarbij  het ene kind echt ‘sorry’ kon zeggen en het andere kind dat kon ontvangen. Dat zijn momenten waarop mensen bij elkaar kunnen komen, bereid zijn te vergeven en weer verder gaan. Maar ‘sorry’ veronderstelt een gevoel van schaamte. ‘En de emotie schaamte heeft geen goede reputatie. En dat is jammer,’ stelt Mauk Pieper, directeur van het Center for World Wisdom. In deze bijdrage geeft hij betekenis aan het verschijnsel.  ‘Waar komt schaamte vandaan en wat hebben we er aan?’

Het is logisch dat mensen regelmatig niet bereid zijn om echt ‘sorry’ te zeggen. Het daarvoor vereiste gevoel van schaamte, is er niet. Misschien is het er wel, maar dan wordt het weggewoven. Logisch, want het is geen prettig gevoel.  En het roept ook stemmetjes op als ‘Maar niemand hoeft mij toch de les te lezen?’ en ‘Trouwens: Wie gaat er over het oordeel? Ik zelf toch zeker en ik ben toch vrij elk oordeel te geven wat ik wil?’ of  ‘Ik bepaal zelf wel of ik het nodig vind om mijzelf te boordelen.’ Of zelfs ‘Ik bepaal zelf wel of ik er een potje van maak.’ en ‘Dat de ander daar last van heeft, is toch niet mijn zaak? Ik hoef me toch zeker niet te schamen zeg?’ ‘Dus waarom sorry zeggen’.

De schaamte van de aap en de vroege mens
We komen echter daarmee niet van het gevoel af. Schaamte zit in ons en heeft een functie, net zoals bij de primaten. De schaamte van de aap is echter minder ethisch geladen dan die van ons. Soms krimpt hij ineen. Net zoals wij op het moment dat we wel onder de tafel zouden willen kruipen.

Maar de aap doet dat, omdat hij iets gedaan heeft dat de codes van de hiërarchie in de apenkolonie heeft doorbroken. Zijn emotionele bankrekening raakt op als hij dat te vaak doet en hij zorgt ervoor dat hij er weer bij hoort. Zijn ineenkrimpen wil zoiets zeggen als ‘Jongens ik weet dat ik iets gedaan heb wat niet te billijken is. ‘Sorry’.

Dit soort gedrag kenden wij mensen ook toen we nog in clanverband leefden. Daarin is het overschrijden van de codes ook gevaarlijk. Je kunt eruit gegooid worden en dan moet je alleen zien te overleven. Je schaamte is er voor bedoeld om je emotionele bankrekening uit het rood te halen. Het is niet zo ethisch, het is meer een goocheme manier om te laten zien dat je bereid bent er weer bij te horen voor je overleven.

Culturele schaamte
In traditionele en moderne samenlevingen hebben wij een cultuur waarin bepaalde afspraken gelden over hoe we ons dienen te gedragen; de ethiek is vastgesteld in wet, waarden en normen. Dan hoor je je te schamen als je je onethisch gedraagt, of je dat nu zelf ook zo voelt of niet. ‘Schaam je!’ wordt kinderen toegevoegd om hen een dieper besef te laten krijgen van ‘hoe wij het hier doen’ en hoe het hoort en van je verwacht wordt.

Schaamteloosheid
In de jaren ’60 van de vorige eeuw bracht de postmoderne cultuur een relativering van vrijwel alle vaste waarden en normen met zich mee. We kregen veel meer ruimte om zelf te bepalen wat we oorbaar vonden. En dat gaat soms heel ver. Er wordt dan bijvoorbeeld per definitie afstand genomen van waarden en normen. Waarden en normen worden op zich gezien als een externe bedreiging van ons autonome recht op eigenwaarde. Dan wordt de positie ingenomen dat men zich niet meer wil schamen. Er heerst schaamteloosheid.

Maar mensen die schaamteloos zijn, kunnen ander pijn doen zonder daar last van te hebben. En dat is een gevaarlijke situatie. En kinderen die zelf affectief verwaarloosd zijn, lopen een grotere kans om weinig gevoel te ontwikkelen voor de consequenties die het eigen gedrag voor de ander heeft. Kortom, ze ontwikkelen geen innerlijke ethische standaard.

schaaaAuthentieke schaamte
Mensen die echt betrokken zijn op de ander, kunnen zich ook makkelijker verplaatsen in een ander. En dat kunnen ze blijven doen als de ander geconfronteerd wordt met de nare gevolgen van hun eigen gedrag. Dan komt er een authentieke pijn omhoog.  Iets als ‘O jee wat heb ik gedaan!?’ Dat noem ik authentieke schaamte.

Deze schaamte doet ons wellicht even ineen krimpen, maar er zit ook een ‘weten’ in. Het ‘weten’ betreft de innerlijke standaard op basis waarvan ik me eigenlijk had willen gedragen naar de ander. Ik had minder ruw, opener, eerlijker,  etc. willen zijn. En niet alleen naar deze concrete ander, maar naar mensen meer in het algemeen. En omdat ik dat niet gedaan heb, is er een ‘oei’.

Ik ervaar daarin welke ethische innerlijke maatstaven ik bij me draag. En dat geeft contact met mijn waardigheid als mens. Als ik dat besef kan ik weer rechtop komen. En daarom is het ook makkelijker om ‘sorry’ te zeggen. Dat wil ik dan wellicht zelfs graag doen.

Een mens wil weten of het goed met de ander is.
Ethiek is een potentie die ingevuld kan worden. Het vermogen om ethiek te ontwikkelen, zit dus in de mens ingebakken. Daarmee ga je voorbij een egocentrische oriëntatie waarin het alleen belangrijk is dat jij je goed voelt. Je gaat naar een socio-centrische oriëntatie, waarin je ook voelt hoe het voor de ander is. Het is een aparte ontwikkelingslijn die je steeds verder kunt verfijnen.

Maar het is ook mogelijk dat je in het contact met de eerste verzorgers zo weinig warmte en affectie hebt leren kennen, dat het extra inspanning vergt. En daarbij is enige hulp van de ander vaak onontbeerlijk.

Mauk Pieper is onder meer directeur van het Center for Integral World Wisdom. Hij is trainer, coach, therapeut, teacher, spreker en staat voor het verwerven van Evolutionair Leiderschap op basis van Integrale Principes en ‘Unique Self technology’. Zie ook www.mauk.nu.  Mauk is tevens auteur ben van een boek over Integraal Leiderschap en Integrale Spiritualiteit ‘Humanity’s second Shock and your Unique Self’.