inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Alette Baartmans


Alette Baartmans
Bekijk mijn profiel

Claire Boonstra


Claire Boonstra
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Huilende moeders aan tafel. Het blijft lastig, zeker omdat ik de tranen vaak maar al te goed begrijp’ hetkind.org/?p=54821

Ongeveer 15 uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Boek met 60 Onderwijshelden: ‘De moed om wat je denkt dat anders moet, ook anders te doen’

9 september 2014

Alette Baartmans

In de publieke opinie is een beeld ontstaan van onderwijs als een weinig innovatieve sector, die vergeven is van metingen en weinig aansluiting meer lijkt te hebben met de wereld van nu. Op veel plekken zijn mensen opgestaan die de moed hebben om wat zij denken dat anders moet, ook anders te doen. Deze verhalen zijn gebundeld in het boek Onderwijshelden – 60 x het bewijs dat het kan. Berthold Gunster schreef de inleiding. ‘Dát kinderen willen leren – als ze in een rijke omgeving geplaatst worden – en mee willen doen met de samenleving is het meest inspirerende houvast dat we hebben.

helden60x‘Onderwijshelden. 60x het bewijs dat het kan’ 

Lancering tijdens het Permanent Beta festival in Drenthe, op zaterdag 13 september. Samenstellers: Claire Boonstra, Marcel Derksen en Alette Baartmans. M.m.v. 60 onderwijsbetrokkenen. Uitgeverij Sinds 1883. Zie ook www.onderwijsheldenboek.nl

Tijger

Berthold Gunster

Vorige week was ik op een middelbare school in Culemborg. We zouden het geschiedenislokaal mogen gebruiken voor een fotoshoot van een nieuw Omdenken boekje. ‘Dat lokaal is super geschikt’, vertelde de behulpzame geschiedenisleraar ons, ‘het is een mooi ruim lokaal voor 30 kinderen met veel licht.’

Wat verwacht je op grond van die informatie? Precies. Een mooi ruim lokaal met veel licht. Geschikt voor 30 kinderen. Het licht klopte wel. Het ‘ruim’ en ‘voor 30 kinderen’ wat minder. Bankjes voor twee personen, netjes naast en achter elkaar geschakeld, tussendoor nauwelijks ruimte om tassen neer te zetten, laat staan om heen en weer te lopen of anderszins te bewegen. Het was net een kippenhok. Dit lokaal was bedoeld om stil te zitten. Heel erg stil. Vertwijfeld bekeek ik de ruimte. Hier zaten dag in dag uit 30 kinderen, als sardientjes in een blik, geschiedenis tot zich te nemen.
Wat gebeurt er met een tijger die je in een kooi opsluit? Hij wordt onrustig, gaat monotoon rondjes heen en weer lopen, krijgt schurft , wordt ziek, geraakt in een depressie. Waarom? Logisch. Tijgers horen niet in kooien. Tijgers horen in het wild.

Ruimte. Vrijheid. Lucht.

Wat gebeurt er met levenslustige kinderen die je tafel-naasttafel, als kippen in een legbatterij, in een ruimte plaatst om ze vervolgens ’s ochtends vanaf 8 uur (‘Jongeman, het was weer wat te laat gisteren, zie ik?’ ‘Nee meneer, het was weer wat te vroeg vanmorgen.’) op monotone toon te instrueren over zaken waar ze in het geheel niet mee bezig zijn? Exact hetzelfde. Ze worden onrustig. Ze gaan depressieve of overactieve verschijnselen vertonen. Zo krijgt in Finland, ons grote voorbeeld als het gaat om hoe het onderwijs er uit zou moeten zien, 1 op de 1.000 kinderen medicatie voor ADHD. In Nederland is dat maar liefst 19 keer zoveel. In de geest van Louis van Gaal: ‘Indiceren zij nou zo weinig of wij nou zo veel?!’

Wie kent de beelden van de middelbare school niet? Verveling aan de ene kant van het spectrum (op de tafel liggen, gapen, uit het raam staren, vanaf oktober schema’s invullen hoeveel weken, dagen, lesuren het nog duurt tot de zomervakantie), verzet aan de andere kant (confl icten zoeken met de directie, lijstjes bijhouden wie het meest de klas wordt uitgestuurd, andere kinderen het leven zuur maken) en op het midden van het spectrum de redelijk goed aangepasten (uit onderzoek, zo blijkt, nog net de krappe meerderheid). Tja. Wanneer ligt het aan het kind? En wanneer aan de kooi?

Is dit nieuws? Nee. Natuurlijk niet. Dit weten we. We weten het allang. Sterker nog, het enige verschil tussen dit geschiedenislokaal in Culemborg en mijn geschiedenislokaal in Apeldoorn van vroeger – we hebben het over midden jaren 70 – is dat er tegenwoordig geen bord met spons en krijt maar een heus digibord voor de klas hangt. Waarvan de werking in nogal wat gevallen door de leerling aan de leerkracht moet worden uitgelegd (qua salariëring werkt het uiteraard andersom).

tolstojMoet er iets veranderen? Natuurlijk moet er iets veranderen. Dat weten we met z’n allen al heel lang. Zo schreef Leo Tolstoj:

‘Wat bedoel ik met de niet-inmenging van de school in het leren? Daarmee bedoel ik, dat leerlingen de volledige vrijheid gegeven wordt om hun eigen onderwijs te verzorgen, dat tegemoet komt aan hun eigen behoeften en slechts in die mate, waarin zij het daadwerkelijk gebruiken kunnen en willen; het betekent dat we hen niet kunnen dwingen dat te leren, wat ze niet nodig hebben of vanuit zichzelf willen leren. (…) Ik betwijfel het of [zo’n soort school] over een eeuw algemeen aanvaard zal zijn. Het is zelfs niet waarschijnlijk, dat scholen, waarvan de basis de keuzevrijheid van leerlingen is, over honderd jaar vanaf nu zullen bestaan.’

Leo Tolstoj schreef dit in zijn Essay ‘Opleiding en Cultuur’ reeds in 1862. Nederlandse kinderen behoren al jarenlang tot de gelukkigste kinderen ter wereld. Waarom? Uiteraard omdat ze goed gevoederd en verzorgd worden, maar vooral omdat we in Nederland een zogenaamde autoritatieve opvoedingsstijl hanteren: overleg, redelijkheid en dialoog staan centraal en daar waar nodig stellen wij als ouders heldere grenzen. Is het een vreemde, nieuwe manier van omgaan met mensen? Nee. Natuurlijk niet. Ook wij als volwassenen verwachten op ons werk op een dergelijke manier aangesproken te worden. We willen graag erkend en als autonoom wezen gezien worden. Op je werk hoef je niet je vinger op te steken om naar de wc te mogen.

Bijna nergens is er een grotere kloof waar te nemen dan tussen de cultuur in het bedrijfsleven, de overheid en het gezin aan de ene kant en de cultuur in (met name) het middelbare onderwijs aan de andere kant. Natuurlijk zijn er ongelooflijk veel goede leerkrachten, natuurlijk zijn er ongelooflijk veel goedbedoelende scholen, maar in de kern bepaalt het systeem wat er geleerd moet worden, op welk moment en op welke manier. Voor tijgers die ruimte nodig hebben, is er niet echt een curriculum.

Ben ik bezorgd, somber of triest? Nee. Ik ben zeer hoopvol.

Leo Tolstoj heeft goed gezien dat het onderwijs meer dan een eeuw nodig zou hebben om (in mijn woorden) zichzelf ‘om te denken’: van aanbod gedreven kennis naar door de leerling verworven kennis. Van antwoorden naar vragen. Van ‘telt dat voor een proefwerk’ naar ‘hoe kan ik daar meer van weten’. We staan op de drempel van een nieuwe tijd.

Niemand zag de ineenstorting van het voormalig Oostblok aankomen. Op een dag ging er een auto de grens over, daarna nog een paar, wat mensen klommen het hek over en als een plumpudding stortte het systeem in. Totaal en onoverkomelijk. Als een reus op lemen voeten. Tot het laatst verzetten de machthebbers zich met hand en tand met processen, staatspolitie en sancties tegen het onvermijdelijke, maar toen het hek eenmaal van de dam was, was het ook echt van de dam.

Onomkeerbaar. Ik durf te voorspellen dat wat het onderwijs betreft een vergelijkbare omwenteling aanstaande is. Het systeem kraakt, piept en hapert aan alle kanten. De onderliggende onvrede bestaat al decennia lang. Nergens belanden zoveel mensen in een burn-out als in het onderwijs: maar liefst één op de zes. Hoeveel treurnis zit er achter dit getal? Voor de betrokken leerkrachten zelf, maar ook voor de collega’s en kinderen die met hen te maken hebben.

Hoe ziet het onderwijs van de toekomst eruit? De grap is, dat is precies de verkeerde vraag. De tijd van blauwdrukken, grootse plannen en prachtige visioenen is voorbij. De dagen van de planners, structuralisten en quasi-visionairen zijn geteld. Goed onderwijs kenmerkt zich niet door standaardisering en externe controle, maar door diversiteit en interne gedrevenheid. Goed onderwijs is vooral veelvormig en rijkgeschakeerd. Het biedt uitdagende, spannende, complexe omgevingen voor de tijgers onder ons en veilige, warme en verbindende omgevingen voor andere diersoorten (ik zou zeggen, vul deze metafoor zelf maar aan met dieren als schapen, konijnen, honden, uilen, apen, koeien, whatever).

Het goede nieuws is: als je goed luistert en om je heen kijkt, zie je dat die toekomst er op heel veel plekken al is. Op allerlei manieren trekken en duwen mensen al aan de muur. Vaak met verbluffende resultaat. Deze bundel is er het levende bewijs van. Hij bevat tientallen inspirerende, veelvormige verhalen van mensen uit de onderwijspraktijk die laten zien hoe het anders kan; beter en vaak ook nog eens (veel) goedkoper. Niet in theorie, maar in de praktijk. Laten we ons door hen laten inspireren om ook onze grote of kleine bijdragen te leveren. Elke auto over de grens, elke steen uit de muur is er één. Samen vormen we een beweging. Het is slechts een kwestie van tijd is voordat het hele systeem zal kantelen.

Hoe dat in de praktijk verder precies zal verlopen, zal de geschiedenis moeten uitwijzen. Van één ding ben ik echter overtuigd: we zullen in de toekomst beter gebruik maken van de interne gedrevenheid van kinderen om te leren. Want dát kinderen willen leren – als ze in een rijke omgeving geplaatst worden – en mee willen doen met de samenleving is het enige en tegelijkertijd meest inspirerende houvast dat we hebben.

Omdenken-logo-01-1024x1024gunsterBerthold Gunster is theatermaker, regisseur en auteur van verschillende boeken, zoals ‘Lastige kinderen? Heb jij even geluk’. Kern van zijn filosofie is mensen te leren ‘omdenken’. Hiermee maak je de omslag van ‘ja-maar’- gedrag naar ‘ja-en’-gedrag. Op Omdenken.nl lees je meer.

‘Onderwijshelden. 60x het bewijs dat het kan’

Zie ook www.onderwijsheldenboek.nl

Van ministerie tot klaslokaal en ver daarbuiten werken mensen aan onderwijsontwikkeling. Zij hebben geen boodschap aan het systeem, maar werken gestaag aan het doel waar zij voor staan: kinderen een goede start laten maken in onze samenleving. Zij zijn degenen die laten zien wat er kan. Zij zijn onderwijshelden. Mensen die verandering willen en gewoonweg aan de slag gaan. Met de verhalen in dit boek tonen zij aan dat het kan, dat onderwijsontwikkeling overal is en dat we daar allemaal een rol in hebben.

De inhoudsopgave

Berthold Gunster * Tijgers

Erica Aalsma * De ‘O’ van onderwijs is misleidend
Ingrid Aaltink-Fidder * Dyscalculie en Dyslexie: een (op)gave?
Edith Baartmans * Tijd, ruimte en vertrouwen zijn de basis
Joris van Ballegoijen * Oog in oog met de geschiedenis
Bianca Blom * Onderweg anders wijs!
Minka Bos * Oorlog in mijn Buurt
Job Christians * Schoolleider, wie bent u?
Femke Cools * Digiknappe digimaatjes
Jochum Damstra * Wat is leren leven?
Bram Defesche * Voor kinderen, door kinderen
Kirsten Derksen * Luister, kijk en sta open
Anke van Donkersgoed * Jij kan het ook
Frans Droog * Genius Hour: tijd voor passie!
Berni Drop * Ode aan de leerling
Sjef Drummen * Agora, het einde van de klassieke school?
Frum van Egmond * Een 10 voor Topo
Corline van Es * Het meisje voor de boekenkast
Guus Geisen * Echte helden
Jetske van der Greef * Op heldenpad met de ontdekkingsreis
Johan ‘t Hart * Open innovatie
Eveline Havenith * Een held vertelt
Tamir Herzberg * Aan Jordy, Femke en Max die eruit waren gestuurd omdat ze bij biologie zaten te kloten met een gummetje
Sarina Hoogendam * Een meesterlijke missie
Femke Hulsenbek * In iedereen schuilt een held
Lex Hupe * Het meisje en het helikoptertje
Tanja Jadnanansing * De beste editie van jezelf
Arnold Jonk * Geen boeven, alleen maar helden
Ilja Klink * En toen begon het te sneeuwen
Tijl Koenderink * Hoogbegaafd geluk
Danielle Krabshuis * Leren voor het leven
Sarah van Leeuwen * Delen is vermenigvuldigen
Hanneke Lokhoff * KnapVilla: een b(l)oeiend leerlandschap
Erno Mijland * Wat als alles kan?
Jos van Mil * Gewoon doen en later sorry zeggen
Kimon Moerbeek * Wielen uitvinden
Eva Mondeel * Juf Eva opereert
Maaike van Mourik * Van moestuin naar bos
Pauline Nonnekes * Je hebt zelf de regie. School is een middel om jedoel te bereiken
Corné van Oers * Het tij gekeerd
Marieke Peters * Durf jij creatief te zijn?
Peter la Roi * Beeld van een groep
Lotte de Rooij * Van paint by numbers naar leeg canvas
Victor van Saltbommel * Ster in de toekomst
Tjeu Seeverens * Mag ik in je ogen kijken?
Janita Seinstra * Een paradijselijke tuin
Rik Seveke * Compassie als bouwblok
Casper Stubbé * Persoonlijke ontwikkeling normaal maken
Hans Thissen * De waterstofzuiger
Steven van den Tol * Talent voor onderwijs
Jaap Vermuë * Verborgen schatten
Michel Visser * Beste buur, ik kan nog zo veel van u leren!
Nils Visser * Wij zijn de fantasten
Claire Walkate * Zullen we stoppen?
Stefan van der Weide * Weg met ‘the box’
Theo Wismans * ‘Swag’
Patrique Zaman * Niet lullen,maar poetsen
Thijs de Zoete * Genoeg te kiezen

Nawoord