inspiratie, legitimatie en verbinding
Deze website wordt inmiddels elke maand meer dan 150.000 keer bezocht! De verhalen komen van leraren, schoolleiders, bestuurders, ouders/opvoeders en onderwijsbetrokkenen zelf.
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

profiel

Inge Spaander


Inge Spaander
Bekijk mijn profiel

Stemming van hetkind
twitter

‘Huilende moeders aan tafel. Het blijft lastig, zeker omdat ik de tranen vaak maar al te goed begrijp’ hetkind.org/?p=54821

Ongeveer 9 uur geleden op hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Meester Mark graaft door… en vindt vijf decennia liefde voor het vak

11 juli 2016

Inge Spaander

Geplaatst in: Samenleving,

In ‘Meester Mark graaft door’, het derde boek van Mark van der Werf, vertellen tientallen onderwijzers in hart en nieren hoe hun beroep in ruim een halve eeuw is veranderd, van de straf in het kolenhok tot een beestenbende op school. Inge Spaander las het boek en vond het een feest van herkenning.’De hoofdmeesters van vroeger die geen inspraak duldden, de collega die de snor drukte, het tekort aan materiaal, de slechte methodes, de grote klassen; ondanks tijdsgeest is het iets van alle jaren. Geruststellend.’

meestermarkHet alweer derde boekje over onderwijs van Mark van der Werf, ‘Meester Mark graaft door’, is domweg een leuk boekje. In drie delen loodst hij de lezer op veelal lichtvoetige toon door het Nederlandse kleuter- en basisonderwijs vanaf de jaren ’50. Met behulp van korte anekdotes uit de monden van heel veel docenten rijgt hij prachtige en soms hilarische tijdsbeelden aaneen. Van ondeugende jonge juffen die in een warme zomer hun blote benen verborgen, door een wascolijntje als substituutpanty aan te brengen op hun benen, tot de oudere docent die vertelt dat hij tegenwoordig, in tegenstelling tot vroeger, niet meer met de jongens stoeit: voor iedere (oud-)leerling en (oud-)docent zijn er genoeg herinneringen opgenomen om het hart aan op te halen.

Kaftan
Een lekker boekje dus, maar voor de lezer die dat wil is er veel meer terug te vinden in het boek. De tijdsgeest wordt weliswaar niet toegelicht, anekdotes worden maar weinig verklaard, maar toch brengt het boek prachtig de maatschappelijke ontwikkelingen van ons land in beeld. Het boek begint met docenten die zich vooral gebonden voelen door de zuil waar ze in leven en de tradities die leidraad lijken. De hoofdmeester beslist en de leerkracht doet. De ontzuiling, technische ontwikkeling en toenemende welvaart resulteren in een jaren ‘70 waarin niet alleen de jongeren vrijer worden, maar ook de docenten zich losmaken van het juk van tradities. Docenten in kaftan, docenten die fonetische spelling willen aanleren, plassende dieren in de school, even lijkt niets te gek. Als vanaf de jaren ‘80 de overheid weer meer greep op het land krijgt, zien we dit direct terug in het boek: de papieren tijger komt om de hoek kijken, de cito wordt genoemd. Maar ook de multiculturalisering, de emancipatie en de technologisering komen terug in de verhalen. Heerlijk is de constatering van een juf dat de jonge kinderen geen toetsen op de computers kunnen maken, omdat ze niet snappen hoe de knoppen werken: ze kunnen alleen nog maar swipen.

Hoofdmeesters
De lezende docent van nu zal in alle decennia iets van herkenning weten te vinden. De hoofdmeesters van vroeger die geen inspraak duldden, de collega die de snor drukte, het tekort aan materiaal, de slechte methodes, de grote klassen; ondanks tijdsgeest is het iets van alle jaren. Geruststellend. En toch bespeur ik een verandering. De laatste jaren bevind ik mij vaak in discussies over de pedagogische rol van het onderwijs. Hoe heb je contact met leerlingen en ouders, waar bemoei je je wel en niet mee, wat leren wij de kinderen? Wie is er nu eigenlijk opvoeder? Als ik naar de eerdere decennia kijk, lijkt deze vraag veel minder te spelen. De juffen (en in de beginjaren ook nog veel meesters) deden wat nodig was: een kind onder de douche, haar bijknippen, huisbezoek, iedere woensdag kinderen over de vloer, bijles, niets leek te veel. Andere tijden? Natuurlijk, maar het spreekt me aan: dát doen waarvan je ziet dat het nodig is. En niet alleen op het pedagogische vlak lijken de docenten uit dit boek met regelmaat te hebben gedaan wat nodig is, ook op didactisch en maatschappelijk vlak ondernamen ze vaak actie. Zo vertelt een meester over de extra lessen die hij gaf om kinderen naar de hbs te krijgen, en vertelt een juf hoe ze decennia later een taalklas voor allochtone moeders begint. En natuurlijk wordt er zo nu en dan flink gestaakt.

Staken
In het laatste hoofdstuk beschrijft Meester Mark, wiens mening tot dan toe slechts doorklinkt in de keuzes voor anekdotes die hij heeft gemaakt, hoe het opvalt dat docenten door de jaren heen altijd in opstand zijn gekomen. Hoe ze staken, of doorzetten binnen de school tegen de zin van ouders of directeuren in. Met al die verhalen in het achterhoofd, zo zegt hij, is het beter om niet op te geven maar voor jezelf op te komen: het werkt echt. Ik ben het helemaal met hem eens, maar veel meer nog dan de verhalen van stakende of rebellerende leraren raakten mij de verhalen van de leraren die nuchter vertellen dat ze deden wat moest. Waarom deden ze dat? En waarom doen veel van ons docenten dat nog steeds? Ik vind het antwoord met regelmaat terug in het boek. Zelfs de meesters die meester werden om de dienstplicht te ontlopen en de meisjes die van hun vader naar de kweekschool moesten, voelden zich al snel als een vis in het water, de liefde die zij voor de kinderen en het vak voelden en voelen spat van iedere bladzijde.

Vijf decennia liefde voor het vak: dat is een mooie opbrengst van meester Marks graafavontuur!

Auteur: Mark van der Werf
Titel: Meester Mark graaft door
ISBN:
9789463190077

Inge Spaander is onderwijsdenker, verhalenverteller en docent media & entertainment op het Thorbecke Voortgezet Onderwijs.