profiel

Rob van der Poel


robvanderpoel
Bekijk mijn profiel

twitter

Moderne didactiek: alternatieven voor frontaal lesgeven hetkind.org/?p=64313

Gisteren op NIVOZ-platform hetkind's Twitter via hetkind website

facebook
Gratis e-book 5, over onderwijs en volwassenheid: ‘Wat is jouw verhaal, dat maakt wie je bent?’

5 april 2018

robvanderpoel

Geplaatst in: Legitimering

Het vijfde e-book is vanaf vandaag weer gratis te downloaden. NIVOZ verkent het begrip Volwassenheid vanuit verschillende perspectieven. In de maand maart keken we vanuit het psychologisch perspectief. Er is een groot aantal publicaties gebundeld: van praktijksituaties in de klas, via een verslag van de Onderwijsavond  van Jan Derksen (7 maart) tot aan veelgelezen artikelen over ‘bemoediging’ en prikkelende opiniërende tekstbijdragen van filosoof Jan Bransen: Weg met de volwassenheid! Joep Dohmen leidt het vijfde e-book in: ‘Wat is jouw verhaal, dat maakt wie je bent?’

In het e-book (64 pagina’s) vind je een selectie van verhalen, blogs en artikelen die rondom het deelthema zijn geschreven. Download hier.

De term volwassenheid krijgt in diverse wetenschaps­gebieden heel verschillende invullingen. In termen van beleid betekent volwassenheid meerderjarigheid. In juridische termen gaat het eerder om verantwoordelijkheid en toerekeningsvatbaarheid. In de biologie gaat het om een bepaalde fase in de ontwikkeling van de mens als lichamelijk organisme, die vooral gekenmerkt wordt door de ontwikkeling van de hersenen en van geslachtsrijpheid. In de gerontologie zijn naast beleid levensstijl, mentale ontwikkelingen en de existentiële dimensie factoren van belang bij het ouder worden. Vanuit sociologisch standpunt verwijst volwassenheid vooral naar sociale aspecten als arbeid en burgerschap.

Vanuit de psychologie verwijst volwassenheid eerder naar de levenslange ontwikkeling en integratie van mentale patronen rondom actorschap en participatie. Ik schets hier kort – na een korte terugblik op wat oudere perspectieven – het meest actuele perspectief op volwassenwording vanuit de narratieve psychologie.  Met name in de ontwikkelingspsychologie en in de persoonlijkheidsleer speelt het concept volwassenheid een grote rol, denk bijvoorbeeld aan Freud, Erikson, Kohlberg en Gilligan; maar de belangrijkste figuur vandaag de dag is Dan McAdams.

Mentale stabiliteit
Over het algemeen noemt men in de psychologie iemand ‘volwassen’ als diegene een zekere mate van zelfstandigheid in de zin van mentale stabiliteit verworven heeft. Bij Sigmund Freud (1856-1939) heeft dat vooral te maken met het ontwikkelen en kunnen uithouden van een realiteitsbesef. Freud zag de mens als een wezen dat primair gestuurd wordt door fundamentele driften die zowel vitaliserend als uiterst bedreigend werken. Volwassen zijn betekent dan dat iemand erin slaagt om zijn driftleven te sublimeren in werk, liefde, kunst en omgangsvormen.

Zijn leerling, de psycholoog en pedagoog Erik Erikson (1902-1994), paste deze visie toe op de menselijke levensloop. In zijn visie is het noodzakelijk om in de verschillende fasen van het eigen leven de telkens daarbij passende crisis te overwinnen. In zijn boek The life cycle (1987) onderscheidt hij acht fasen in de menselijke levensloop. Elke levensfase wordt gekenmerkt door een polariteit, waarbij de ene pool het te verwerkelijken ideaal is, en de andere pool als het ware de ‘valkuil’ die je moet weten te omzeilen. Zo is het bijvoorbeeld voor late adolescenten van groot belang om als actor goed te socialiseren en niet al rebellerend te verzanden in narcisme of zelfhaat. Kern van de zaak is ten eerste dat je als mens niet verder komt in je ontwikkeling als je de voorgaande fase niet goed bent doorgekomen; en vervolgens dat groei niet stopt bij een bepaalde fase, ook niet bij de volwassenheid! Het basisidee van Freud en Erikson, dat mensen in hun persoonlijke ontwikkeling steeds welbepaalde levensproblemen moeten overwinnen, lijkt nog altijd van belang.

Morele uitgangspunten in beeld
Een belangrijk debat in de psychologie van de jaren tachtig is het Kohlberg – Gilligan debat. Carol Gilligan (1936) verweet Lawrence Kohlberg (1929-1987), in haar boek In a different voice (1982) dat hij de menselijke levensloop uitsluitend op basis van de ontwikkeling van jongens en mannen had gebaseerd. Kort samengevat komt dat debat erop neer dat Kohlberg de weg naar volwassenheid schetst in termen van ‘autonomie en controle’, terwijl Gilligan die weg schetst in termen van ‘zorg en empathie’. Het belang van dit debat is daarmee de morele en gender-geladen uitgangspunten van elke studie over volwassenheid in beeld komen.

De meest toonaangevende ontwikkelingspsychologie van het moment, die voor een deel aansluit op Erikson en het genderdebat, is die van Dan McAdams (1954) in zijn boek The Stories we live by. Personal Myths and the Making of the Self (1993). In deze theorie staat narratieve identiteit centraal: verhalen bieden een biografische ordening van verleden, heden en toekomst. Volgens McAdams (evenals trouwens voor bekende filosofen zoals Ricoeur, Schechtman en Taylor) zijn mensen verhalende wezens die aan zichzelf en elkaar voortdurend delen van hun persoonlijke levensverhaal vertellen. Daardoor volgen ze elkaar en blijven ze voor zichzelf en elkaar begrijpelijk.

Gedurende ons hele leven verzamelen we continu het materiaal voor dit verhaal, deels actief en bewust, deels onbewust en spontaan. De eerste jaren van ons leven bepalen de grondtoon van ons levensverhaal, die wordt gevormd door de relatie met onze ouders. In onze vroegste schooltijd vervolgens verzamelen we allerlei beelden die ons persoonlijke levensverhaal altijd zullen vergezellen. Sommige zijn zo dominant dat ze ons gedurende ons hele leven bijblijven: het was thuis altijd een gezellige en vrolijke boel, of juist altijd stil en koud.

Motivationele patronen
In de adolescentie stuiten we op twee hele specifieke kernthema’s. McAdams onderscheidt persoonlijk actorschap en gemeenschap of verbinding. Gedurende onze late adolescentie ontdekken we dan wat McAdams ‘de ideologische setting’ van ons persoonlijke verhaal noemt. Dan worden de morele categorieën goed/fout, en waar/onwaar van groot belang. Daarmee ontwikkelen we onze eigen motivationele patronen. Volgens McAdams is deze periode van de late adolescentie, die vooraf gaat aan de jonge volwassenheid, beslissend voor de ontwikkeling van onze identiteit en van ons zelfbeeld.

Tussen hun 25e en 50e levensjaar ontwikkelen mensen bepaalde sociale rollen waarmee ze zich dan bij voorkeur identifi­ceren. Te denken valt daarbij niet alleen aan rollen als moeder of ondernemer, maar ook aan het volgen van rolmodellen als de doener of de denker, de scheppende kunstenaar of de avonturier, de rebel, de wijze et cetera.

De late volwassenheid staat volgens McAdams in het teken van integratie van die diverse rollen. Het ouder worden staat in het teken van generativiteit, het ‘teruggeven’ aan de maatschappij van wat je van het leven gekregen hebt.

Narratieve psychologie
Op sommige plekken in zijn werk raakt McAdams aan het genderdebat van Gilligan en Kohlberg: vrouwen zouden in hun ontwikkeling eerder gemotiveerd zijn door zorg en empathie, mannen eerder door persoonlijk actorschap en autonomie. De waarde van de ontwikkelingstheorie van McAdams ligt minder in zijn fasentheorie als wel in zijn voorstel om onze eigen persoonlijke ontwikkeling op basis van concrete levenservaringen narratief te articuleren. Volwassenheid betekent dan dat je in staat bent om in een verhaal uit de drukken waar je vandaan komt, welke ervaringen je vooral gevormd hebben en op welke manier je, autonoom en verbonden, op weg bent naar de toekomst.

In Nederland wordt deze narratieve psychologie met name aan de Universiteit van Twente (Ernst Bohlmeijer en Gerben Westerhof) in diverse richtingen theoretisch en therapeutisch verder ontwikkeld.

Professor Joep Dohmen (1949) is lector Bildung aan het centrum voor Humanistische Vorming (HVO) en emeritus hoogleraar Wijsgerige en praktijkgerichte Ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht.

www.joepdohmen.com 

 Overige e-books van NIVOZ in schooljaar 2017-2018

 

 

 

 

 

 

Download ze hier

 

Om u beter van dienst te zijn, maakt hetkind.org gebruik van cookies » Meer informatie